themes
:: สาระน่ารู้ทางสถิติ >> นิยามศัพท์ทางสถิติ
นิยาม
ความหมาย
สำมะโน การเก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับประชากรเคหะ การเกษตร อุตสาหกรรม ธุรกิจ และการอื่น ๆ
เพื่อใช้ประโยชน์ในทางสถิติ โดยการแจงนับ จากทุกหน่วยเกี่ยวกับเรื่อง นั้น ๆ
การสำรวจ การเก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับประชากรเคหะ การเกษตร อุตสาหกรรม ธุรกิจ และการอื่น
เพื่อใช้ประโยชน์ในทางสถิติ โดยการแจงนับ จากบางหน่วยเป็นตัวอย่างเกี่ยวกับเรื่องนั้น ๆ
หน่วยสถิติ กระทรวงทบวงกรม หรือทบวงการเมืองที่มีฐานะเทียบเท่า สำนักงานหรือหน่วยงานอื่นใดของรัฐวิสาหกิจ
และราชการบริหารส่วนท้องถิ่นซี่งปฎิบัติงานที่มีลักษณะในทางสถิติ
สถิติ ศาสตร์ ที่ว่าด้วยหลักการ และระเบียบวิธีการทางสถิติ ซึ่งประกอบด้วยการเก็บรวบรวมข้อมูล
การจัดระบบการนำเสนอข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล และการแปลความหมายข้อมูล
สถิติเชิงพรรณนา สถิติที่แสดงหรืออธิบายลักษณะหรือคุณสมบัติของสมาชิกกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งที่ต้องการศึกษา
โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจาก สมาชิกทุกหน่วยของกลุ่มนั้น แล้วนำมาจัดให้เป็นระบบ
เพื่อนำเสนอ ให้เกิดความเข้าใจได้ง่าย และรวดเร็วขึ้น
สถิติอนุมาน สถิติที่ใช้ศึกษาลักษณะหรือ คุณสมบัติต่างๆ ของประชากร โดยอาศัยหลักของความน่าจะเป็น
เป็น พื้นฐานที่สำคัญ วิธีการของสถิติเชิงอนุมานจะต้องมีการสุ่มตัวอย่าง
สถิติเชิงปฏิบัติ ระเบียบวิธีที่ว่าด้วยขั้นตอนต่าง ๆ ในการเก็บรวบรวมข้อมูลทางสถิติ เช่น การทำสำมะโน
การทำการสำรวจ ด้วยตัวอย่าง การเก็บรวบรวมข้อมูลจากทะเบียนและรายงานต่างๆ
ซึ่งจะครอบคลุมถึงขั้นตอนการทำงาน
ระเบียบวิธีสถิติ เป็นระเบียบวิธีการผลิตข้อมูล เช่น วิธีการสำรวจซึ่งต้องอาศัยระเบียบวิธีการสุ่มตัวอย่าง
สำหรับแผนการ สุ่มตัวอย่าง/การเลือกตัวอย่างมีหลายวิธี และแต่ละวิธีจะทำให้ได้ค่าประมาณ
ที่ได้แตกต่างกันไป ข้อมูลในเรื่องเดียวกัน ถ้าใช้ระเบียบวิธีสถิติแตกต่างกัน
ข้อมูลสถิติและผลการสำรวจก็จะแตกต่างกัน
คุ้มรวม ในการจัดทำสถิติจำเป็นต้องกำหนดคุ้มรวม เพื่อให้ผู้ใช้ข้อมูลได้ทราบถึงขอบเขตของข้อมูล
ว่าครอบคลุมแค่ไหน
ความคลาดเคลื่อนในทางสถิติ ค่าที่ผิดจากความจริง หรือค่าที่เบี่ยงเบนจากความจริง
ความเอนเอียง ความไม่ยุติธรรมในการจัดหา การรวบรวมหรือการใช้สถิติ
การบรรณาธิกร การตรวจสอบรายการต่างๆ ในแบบข้อถามว่ามีความถูกต้องและมีความสอดคล้องกันระหว่างสดมภ์หรือไม่
การลงรหัส คือการเปลี่ยนคำตอบในแบบข้อถามให้เป็นตัวเลขเพื่อจะนำไปใช้ในการประมวลผล
ด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ การให้รหัสในเรื่องหนึ่งๆ จะต้องไม่ซ้ำกัน
การบันทึกข้อมูล การถ่ายทอดข้อมูลที่เป็นรหัสหรือตัวเลขจากแบบสอบถามลงสู่แมกเมติดดิสก์
เพื่อใช้ในการประมวลผลข้อมูล ด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์
สัดส่วน จำนวนย่อยที่ต้องการศึกษาต่อจำนวนรวมทั้งสิ้นของข้อมูลในกลุ่มนั้น
อัตราร้อยละ หรือเปอร์เซ็นต์ เป็นอัตราส่วนชนิดหนึ่งซึ่งเทียบต่อ 100 การคำนวณโดยเอา 100 ไปคูณสัดส่วนที่ต้องการ
หาผลลัพธ์ก็จะออกมาเป็น ร้อยละ หรือเปอร์เซ็นต์
มัธยฐาน ค่าของข้อมูลที่เป็นจุดกึ่งกลางหรืออยู่ในตำแหน่งตรงกลางของข้อมูลทั้งชุด เมื่อได้นำข้อมูล
มาเรียงกันจากน้อยไปหามาก หรือจากมากไปหาน้อย
ฐานนิยม ค่าของข้อมูลที่มีจำนวนซ้ำกันมากที่สุด
พิสัย เป็นวิธีวัดการกระจายที่คำนวณได้จากการหาความแตกต่างระหว่างค่าสูงสุด
และค่าต่ำสุดของข้อมูลในชุดนั้น พิสัยเป็นภาพรวมว่าข้อมูลมีความกว้างทั้งหมดเท่าใด
ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน เป็นค่าเฉลี่ยความแตกต่างของข้อมูลแต่ละตัวจากค่าเฉลี่ยของข้อมูลชุดนั้น กล่าวคือ
โดยเฉลี่ยแล้วข้อมูล แค่ละค่าอยู่ห่างจากค่าเฉลี่ยของกลุ่มข้อมูลเท่าใด
ค่าสัมประสิทธิ์ความแปรผัน ตัวเลขที่แสดงลักษณะการกระจายของข้อมูล ใช้ในการเปรียบเทียบการกระจายของข้อมูลตั้งแต่ 2 ชุดขึ้นไป
ข้อมูล ข้อเท็จจริงต่าง ๆ ที่เราสนใจหรือต้องการศึกษา ซึ่งอาจเป็นตัวเลขหรือมิใช่ตัวเลขก็ได้
ข้อมูลปฐมภูมิ ข้อมูลที่ได้จากแหล่งกำเนิดของข้อมูลโดยตรง ซึ่งรวบรวมได้มาโดยการสัมภาษณ์ นับ วัด
หรือสังเกตจากแหล่งข้อมูลเบื้องต้น โดยการทำสำมะโน หรือสำรวจด้วยตัวอย่าง
ข้อมูลทุติยภูมิ ข้อมูลที่มีผู้อื่นเก็บรวบรวมไว้แล้ว ผู้ใช้ไม่ต้องลงมือเก็บรวบรวมข้อมูลเอง จึงไม่ต้องใช้เวลา
และค่าใช้จ่ายในการ เก็บรวบรวมข้อมูล ซึ่งอาจอยู่ในรูปวารสาร รายงานผลต่าง ๆ
ข่าวสาร ผลลัพธ์จากการนำข้อมูลที่ถูกสังเกตและบันทึกได้ ซึ่งอยู่ในลักษณะกระจัดกระจายมาทำการผลิต
โดยผ่านกรรมวิธี และการบริหารข้อมูลที่เหมาะสม ข่าวสารนี้สามารถนำมาใช้เป็นพื้นฐาน
สำหรับการตัดสินใจในการปฎิบัติการต่างๆ ของฝ่ายบริหาร
ประชากร กลุ่มสมาชิกทั้งหมดของสิ่งต่างๆ ที่ต้องการศึกษ าหรือต้องการสรุปอ้างอิงจะเป็น คน สัตว์ สิ่งของ
เหตุการณ์ ปรากฏการณ์ หรือพฤติกรรมใดๆ ก็ได้ ซึ่งอยู่ภายในขอบเขตที่กำหนด
ตัวอย่าง กลุ่มสมาชิกของประชากรที่ถูกเลือกมาด้วยวิธีการต่างๆ เพื่อทำการศึกษาวิเคราะห์
แล้วนำผลหรือข้อสรุปที่ได้ไปใช้อ้างอิงถึงประชากร ถ้ากลุ่มสมาชิกที่เลือกมานั้น
เป็นตัวแทนที่ดีของประชากร และมีจำนวนมากพอแล้ว ค่าที่ใช้สรุปอ้างอิงถึงประชากร
จะมีความถูกต้อง หรือใกล้เคียงกับลักษณะหรือคุณสมบัติของประชากรมาก
ค่าพารามิเตอร์ (? ) ค่าที่แสดงคุณลักษณะ หรือคุณสมบัติของกลุ่มตัวอย่างที่คำนวณมาจากสมาชิกทั้งหมดของ
ประชากรเป็นค่าที่มีเพียงค่าเดียว
ค่าสถิติ (X ) ค่าที่แสดงลักษณะหรือคุณสมบัติของกลุ่มตัวอย่าง ที่คำนวณมาจากสมาชิกทุกหน่วยของ
กลุ่มตัวอย่าง เป็นค่าไม่คงที่ แปรเปลี่ยนไปตามกลุ่มตัวอย่าง
ระบบสถิติ ระบบการดำเนินงาน หรือการปฎิบัติงานทางสถิติในระดับประเทศ
ระบบรวมงานสถิติ ระบบสถิติที่มีหน่วยงานสถิติ (สำนักงานสถิติ) ของรัฐเพียงแห่งเดียวทำการเก็บรวบรวม
และผลิตข้อมูลในทุกเรื่อง
ระบบกระจายงานสถิติ ระบบสถิติที่มีสำนักงานสถิติกลาง ทำหน้าที่เก็บรวบรวมข้อมูล และในขณะเดียวกัน
ก็มีหน่วยงานอื่น ซึ่งอยู่ในกระทรวง กรมต่างๆ ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลด้วย
โดยสำนักงานสถิติกลางจะทำหน้าที่ประสานงานและควบคุมการปฎิบัติงาน
ในระหว่างหน่วยงานผู้ผลิตข้อมูล
เครื่องชี้วัดทางเศรษฐกิจ ข้อมูลสถิติด้านเศรษฐกิจที่ใช้ประโยชน์ในการติดตามและวิเคราะห์สถานการณ์
ศึกษาการเปลี่ยนแปลงและ แนวโน้มทางเศรษฐกิจ ตลอดจนประเมินผลการ
พัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ
เครื่องชี้วัดทางสังคม ข้อมูลสถิติด้านสังคมที่ใช้ประเมินแผนทางด้านสังคมต่างๆ และศึกษาถึงภาวะสังคม
ของประเทศในแต่ละด้าน เช่น ประชากร แรงงาน การศึกษา และสาธารณสุข
ระบบฐานข้อมูลเขตการปกครอง การแสดงเขตการปกครองระดับอำเภอ กิ่งอำเภอ ตำบล และเทศบาล ตลอดจนรายละเอียดที่สำคัญๆ
แผนที่ความยากจน เป็นเครื่องมือแสดงรายได้ รายจ่าย ความยากจนและการกระจายรายได
้ในระดับพื้นที่ย่อยตั้งแต่ จังหวัด อำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน จัดสร้างขึ้นโดยการเชื่อมโยงข้อมูล
การสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน ข้อมูลสำมะโนประชากรและเคหะ
และข้อมูลการสำรวจหมู่บ้านเข้าด้วยกันแล้วจึงนำมาวิเคราะห์ด้วยเทคนิคทางสถิติ และเศรษฐมิติ
รายได้ประชาชาติ รายได้รวมของประชากรในประเทศที่ได้รับจากการมีส่วนร่วมในการผลิตสินค้าและ
บริการของประเทศในระยะเวลาหนึ่ง
ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ มูลค่าของสินค้าและบริการขั้นสุดท้ายที่ผลิตขึ้นภายในประเทศในระยะเวลาหนึ่ง
โดยไม่คำนึงถึงว่าทรัพยากรที่ใช้ ในการผลิตสินค้าและบริการจะเป็นทรัพยากร
ของพลเมืองในประเทศ หรือเป็นของชาวต่างชาติ
ผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ มูลค่าของสินค้าและบริการขั้นสุดท้ายทั้งหมดที่ผลิตขึ้นในระยะเวลาหนึ่งโดยใช้ทรัพยากร
ที่คนประเทศนั้นๆ เป็นเจ้าของ
การค้าส่ง การขายสินค้าใหม่ และสินค้าที่ใช้แล้วให้แก่ผู้ค้าปลีก
การค้าปลีก การขายโดยไม่มีการเปลี่ยนรูปสินค้าทั้งสินค้าใหม่ และสินค้าใช้แล้วให้กับประชาชน
ทั่วไปเพื่อการบริโภคหรือการ ใช้ประโยชน์เฉพาะส่วนบุคคลในครัวเรือน
อัตราดอกเบี้ย ผลตอบแทนหรือจำนวนเงินที่ผู้กู้ต้องจ่ายชำระให้แก่ผู้ให้กู้ โดยสัญญาว่าจะชำระคืน
เต็มมูลค่าในวันที่ครบกำหนด ในอนาคตที่ตกลงกันไว้
ดุลการชำระเงิน ผลสรุปของการทำธุรกรรมทางเศรษฐกิจระหว่างผู้มีถิ่นฐานในประเทศ กับผู้มีถิ่นฐาน
ในต่างประเทศ ในช่วงระยะเวลาใดเวลาหนึ่ง
ดุลเงินสะพัด ผลรวมของดุลการค้า ดุลบริการ รายได้และเงินโอน
ดุลการค้า ผลต่างสุทธิระหว่างมูลค่าสินค้าออก เอฟ.โอ.บี (ราคาที่ไม่รวมค่าระวางและประกันภัยสินค้า)
กับมูลค่าสินค้าเข้า ซี. ไอ. เอฟ. (ราคาที่รวมค่าระวางและประ
ดุลบริการ ผลต่างสุทธิที่แสดงถึงการค้าระหว่างประเทศในด้านบริการ
เงินสำรอบระหว่างประเทศ สินทรัพย์ต่างประเทศที่ถือครองโดยธนาคารกลาง และสามารถนำมาใช้ประโยชน์ทันทีที่จำเป็น
รายได้รัฐบาล รายได้ในงบประมาณที่เป็นภาษีและรายได้ที่มิใช้ภาษี โดยรายได้ภาษีจะแบ่งเป็นภาษีทางตรง
และภาษีทางอ้อม ส่วนรายได้ที่มิใช่ภาษี จะประกอบด้วย รายได้จากการขายทรัพย์สิน
รายได้จากค่าธรรมเนียม และรายได้จากรัฐพาณิชย์
รายจ่ายรัฐบาล  
หนี้ในประเทศภาครัฐบาล ยอดหนี้คงค้างของรัฐบาล และรัฐวิสาหกิจที่กู้ยืมภายในประเทศในลักษณะต่าง อาทิ
โดยการออกพันธบัตร ตั๋วเงินคลัง
หนี้ต่างประเทศ ยอดคงค้างหนี้สินส่วนที่ไม่ใช่ทุนหรือของผู้ที่มีถิ่นฐานในประเทศก่อขึ้นกับผู้มีถิ่นฐาน
ในต่างประเทศทั้งหนี้สินที่มีดอกเบี้ย หรือไม่มีดอกเบี้ย
หนี้ภาคทางการ หนี้ต่างประเทศที่ภาคทางการเป็นผู้ก่อขึ้นกับผู้มีถิ่นฐานในต่างประเทศประกอบด้วยหน
ี้ของรัฐบาลกลาง หนี้ของรัฐวิสาหกิจ และหนี้ของเอกชนที่รัฐบาลค้ำประกันรวมทั้งหนี้
ของธนาคารแห่งประเทศไทย
หนี้ภาคเอกชน หนี้ต่างประเทศที่ภาคเอกชนเป็นผู้ก่อขึ้นกับผู้มีถิ่นฐานในต่างประเทศ
ดุลในงบประมาณ ส่วนต่างระหว่างประมาณการรายได้และประมาณการรายจ่ายตามที่กำหนดไว้ใน
เอกสารวบประมาณ ประจำปี
ดุลเงินสด ส่วนต่างระหว่างรายได้และรายจ่ายของรัฐบาล ทั้งจากเงินในและเงินนอกงบประมาณ
หนี้ไม่ก่อให้เกิดรายได้ เงินให้สินเชื่อจัดชั้นต่ำกว่ามาตรฐาน สงสัย สงสัยจะสูญและสูญ ตามเกณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทย
แต่ไม่นับรวมเงิน ให้สินเชื่อจัดสงสัยจะสูญที่กันสำรองครบร้อยละ 100
เงินเฟ้อ ภาวการณ์ที่ระดับราคาสินค้าและบริการโดยทั่วไปเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ดัชนีราคาผู้บริโภคทั่วไป เครื่องชี้วัดการเปลี่ยนแปลงของราคาสินค้าและบริการตามคุณภาพที่กำหนดไว้ในปริมาณคงที่ ซึ่งผู้บริโภคซื้อเป็นประจำในระยะเวลาหนึ่งเปรียบเทียบกับอีกระยะเวลาหนึ่งที่กำหนดไว้เป็นปีฐาน
ดัชนีราคาผู้ผลิต เครื่องชี้วัดการเปลี่ยนแปลงราคาโดยเฉลี่ยของสินค้าที่ผู้ผลิตออกจำหน่ายเปรียบเทียบกับ
ระยะเวลาหนึ่งที่กำหนดไว้เป็นปีฐาน
ดัชนีราคาผู้บริโภคพื้นฐาน ดัชนีผู้บริโภคชุดทั่วไปที่หักรายการสินค้ากลุ่มอาหารสดและสินค้ากลุ่มพลังงาน
ดัชนีราคาส่งออก ดัชนีที่ใช้วัดการเคลื่อนไหวของราคาสินค้าออกในช่วงระยะเวลาใดเวลาหนึ่ง
สิทธิบัตร หนังสือสำคัญที่รับออกเพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์หรือการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่มีลักษณะตามที่กฎหมายกำหนด
อนุสิทธิบัตร การจดทะเบียนเพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์ที่ใช้เทคนิคไม่สูงมากนัก หรือเป็นการประดิษฐ์ที่เป็นการปรับปรุงขึ้น
จากของเดิมที่มีอยู่เพียงเล็กน้อย และสามารถนำมาใช้ในทางอุตสาหกรรมได้ โดยมีอายุการคุ้มครอง 6 ปี
สัมประสิทธิ์การกระจายรายได้
หรือสัมประสิทธิ์ความไม่เท่าเทียมกัน
ดัชนีทีวัดผลการกระจายรายได้ว่ามีการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นหรือเลวลง เป็นการสะท้อนถึง
โอกาสที่คนทั้งสังคม จะมีความอยู่ดีมีสุขที่เทียมกัน หากมีความแตกต่างกันมาก ก็แสดงถึงความเหลื่อมล้ำ
ทางด้าน การกระจายผลประโยชน์ จากการพัฒนาที่จะนำไปสู่ปัญหาความยากจน
เส้นความยากจน เกณฑ์ชี้วัดที่คำนวณจากมาตรฐานความต้องการบริโภคอาหารและสินค้าที่จำเป็นขั้นต่ำ
ที่เพียงพอต่อความต้องการ ดำรงชีพของแต่ละบุคคล มีหน่วยเป็น บาท/คน/เดือน
ซึ่งแตกต่างกันแต่ละบุคคล
สัดส่วนคนจน การหาสัดส่วนของคนทั้งหมดที่มีรายได้ของครัวเรือนเฉลี่ยต่อคนต่อปี ต่ำกว่าเส้นความยากจน บางครั้งเรียกว่า
อัตราส่วนความยากจน
ช่องว่างความยากจน ช่องว่างระหว่างมาตรฐานความเป็นอยู่ของคนจนที่ตกอยู่ใต้เส้นความยากจน เพื่อบ่งชี้ว่า
คนจนเหล่านี้มีระดับรายได้ ต่ำกว่าเส้นความยากจนมากน้อยเพียงใด โดยเป็นการหาค่าเฉลี่ย
ช่องว่างระหว่างเส้นความยากจนกับรายได ้เฉลี่ยต่อคนต่อเดือนของครัวเรือนยากจน
คนจนที่มีรายได้ต่ำกว่าเส้นความยากจนมากก็จะมีความยากลำบากมาก
ความรุนแรงของปัญหา
ความยากจน
เป็นการวัดที่พิจารณาให้ความสำคัญกับกลุ่มคนจนที่มีปัญหาความยากจนรุนแรง
หรือมีรายได้ต่ำกว่าเส้นความยากจนมากๆ เพื่อบ่งชี้ภาวการณ์กระจายรายได้ในกลุ่มคน
ที่อยู่ใต้เส้นความยากจน โดยทำการถ่วงน้ำหนักมากให้กับค่าที่ต่ำกว่าเส้นความยากจนมาก
รายได้เฉลี่ย รายได้ประจำเฉลี่ยต่อคนค่อเดือน
ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย ค่าใช้จ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภคเฉลี่ยต่อคนต่อเดือน
องค์การไม่แสวงหากำไร องค์การที่ดำเนินกิจกรรมหลักเกี่ยวกับการสังคมสงเคราะห์ สมาคมณาปนกิจสงเคราะห์
สมาคมการค้า หอการค้า สมาคมนายจ้าง สหภาพแรงงาน สหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจ
องค์การศาสนา พรรคการเมือง และองค์การเอกชนต่างประเทศ
ผังรวมสถิติ การจัดทำระบบสถิติของประเทศให้มีเอกภาพ เป็นไปตามมาตรฐานสากล สามารถ
สนองตอบความต้องการใช้ข้อมูลได้อย่างครบถ้วน ทันการณ์
คลังข้อมูลสถิติ ระบบการจัดเก็บข้อมูลของสำนักงานสถิติที่จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ในการจัดเก็บ
รายละเอียดทั้งหมดของข้อมูลสถิติจากโครงการ สำมะโน/สำรวจ ของสำนักงานฯ
และข้อมูลที่รวบรวมจากหน่วยสถิติอื่นๆ โดยมีรูปแบบการจัดเก็บเป็นฐานข้อมูล
ข้อมูลดิบ ข้อมูลรายละเอียดจากแบบสอบถามของโครงการสำมะโน/สำรวจต่างๆ ของสำนักงาน
ที่ผ่านการตรวจสอบความถูกต้อง
และยังมิได้ประมวลผล