ความเป็นมา
ประเทศไทยได้จัดทำสำมะโนการเกษตรมาแล้ว 4 ครั้ง คือ เมื่อ พ.ศ. 2493 2506 2521 และ 2536 ตามลำดับ ทั้งนี้ เพื่อให้มีข้อมูลสถิติ เกี่ยวกับโครงสร้างทางการเกษตรที่สำคัญ เพื่อใช้ประโยชน์ในการวางแผนพัฒนา ด้านการเกษตรของประเทศ

เนื่องจากการจัดทำสำมะโนการเกษตรแต่ละครั้งมีระยะห่างกัน ดังนั้น ในทุกระยะ 5 ปี จึงได้จัดทำการสำรวจการ เปลี่ยนแปลงทางการเกษตรขึ้น เพื่อให้ทราบว่าโครงสร้างพื้นฐาน ทางการเกษตรเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง สำหรับการสำรวจการเปลี่ยนแปลง ทางการเกษตรนั้นได้จัดทำไปแล้ว 2 ครั้ง ในปี 2526 และ 2531

วัตถุประสงค์
การสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2541 มีวัตถุประสงค์เพื่อ เก็บรวบรวมข้อมูลโครงสร้างพื้นฐาน ทางการเกษตรที่สำคัญ ๆ เช่นเดียวกับสำมะโนการเกษตร พ.ศ. 2536 และการสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2526 และ 2531 ข้อมูลดังกล่าวได้แก่ จำนวนและเนื้อที่ถือครองการใช้ประโยชน์ในที่ถือครอง การถือครองที่ดิน เนื้อที่เพาะปลูกพืชต่าง ๆ จำนวนปศุสัตว์ เป็นต้น

ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจจะได้นำมาวิเคราะห์ เปรียบเทียบกับข้อมูลจากสำมะโนการเกษตร พ.ศ. 2536 และการสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2531 เพื่อให้ผู้ใช้สามารถนำไปใช้ในการกำหนดนโยบาย ติดตามและประเมินผลโครงการพัฒนาทางการเกษตรต่าง ๆ ได้อย่างต่อเนื่อง

คุ้มรวม
การสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2541 คุ้มรวมผู้ถือครองทำการเกษตร (เพาะปลูกพืช/เลี้ยงปศุสัตว์) ในทุกจังหวัดทั่วประเทศ ซึ่งมีลักษณะดังต่อไปนี้ คือ

1) ในวันที่ 1 เมษายน 2541 มีเนื้อที่ถือครองทำการเกษตรตั้งแต่ 2 ไร่ขึ้นไป
หรือ   2) ในวันที่ 1 เมษายน 2541 มีวัวหรือควายอย่างใดอย่างหนึ่งหรือรวมกัน 2 ตัวขึ้นไป หรือมีหมู 5 ตัวขึ้นไป หรือมีไก่หรือเป็ดอย่างใดอย่างหนึ่งหรือรวมกัน 100 ตัวขึ้นไป
หรือ   3) ในรอบ 12 เดือนที่แล้ว มีรายได้จากการขายพืชผล สัตว์ และผลิตภัณฑ์สัตว์ ตั้งแต่ 6,500 บาทขึ้นไป

ระเบียบวิธีการสำรวจ
การสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2541 ใช้ระเบียบวิธีการสำรวจด้วยตัวอย่าง แผนแบบการเลือกตัวอย่างที่ใช้เป็นแบบ Stratified Two - Stage Sampling มีภาคเป็นสตราตัมใหญ่ 4 สตราตัม จังหวัดเป็นสตราตัมย่อย 76 สตราตัม มีหมู่บ้านเป็นหน่วยตัวอย่างขั้นที่หนึ่ง ผู้ถือครองทำการเกษตรเป็นหน่วยตัวอย่างขั้นที่สอง โดยให้พนักงานแจงนับ ทำการนับจดครัวเรือน ทุกครัวเรือนในหมู่บ้านตัวอย่าง 3,550 หมู่บ้าน เพื่อหาผู้ถือครองทำการเกษตรตามคุ้มรวม ต่อจากนั้นจึงทำการเลือกผู้ถือครองตัวอย่างประมาณ 43,000 ราย เพื่อแจงนับในรายละเอียดต่อไป

ข้อมูลที่เก็บรวบรวม

การสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2541 เก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการทำการเกษตรของผู้ถือครองในเรื่องต่อไปนี้

ตอนที่ 1 สถานภาพทางกฎหมายของผู้ถือครอง

ตอนที่ 2 ที่ดินและการจัดหาน้ำเพื่อการเพาะปลูก

ตอนที่ 3 ข้าว

ตอนที่ 4 พืชไร่

ตอนที่ 5 พืชผักและไม้ดอกไม้ประดับ

ตอนที่ 6 พืชยืนต้นและไม้ผล

ตอนที่ 7 ยางพารา

ตอนที่ 8 ปศุสัตว์

ตอนที่ 9 ปุ๋ยและยาปราบศัตรูพืช

ตอนที่ 10 เครื่องจักร เครื่องมือ แรงงานสัตว์ และอุปกรณ์การขนส่งเพื่อการเกษตร

ตอนที่ 11 ลูกจ้างทำงานเกษตรในที่ถือครอง

ตอนที่ 12 สมาชิกในครัวเรือนผู้ถือครอง

ตอนที่ 13 การศึกษาและลักษณะการประกอบการของผู้ถือครอง

ตอนที่ 14 รายได้และหนี้สินของครัวเรือนผู้ถือครอง

คาบเวลาปฏิบัติงานสนาม
การปฏิบัติงานเก็บรวบรวมข้อมูลของการสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2541 อยู่ระหว่างวันที่ 1 - 30 เมษายน 2541

การเสนอผล

การสำรวจการเปลี่ยนแปลงทางการเกษตร พ.ศ. 2541 นำเสนอผลรายงานผลฉบับสมบูรณ์ ประกอบด้วย

1. รายจังหวัด 76 ฉบับ

2. รายภาค 4 ฉบับ

3. ทั่วราชอาณาจักร 1 ฉบับ